جعل اثر انگشت چیست و چه جرمی دارد؟

در دنیای امروز، که امنیت اطلاعات و تشخیص هویت افراد از اهمیت بالایی برخوردار است، استفاده از ویژگی‌های بیومتریک مانند اثر انگشت به یکی از معتبرترین و متداول‌ترین روش‌های شناسایی تبدیل شده است. اثر انگشت هر انسان، به دلیل منحصر‌به‌فرد بودن و غیرقابل‌تکرار بودن، ابزاری مطمئن برای تأیید هویت در سیستم‌های امنیتی، اداری و قضایی محسوب می‌شود.
با این حال، مانند هر فناوری یا ابزار شناسایی دیگر، امکان سوءاستفاده و جعل آن نیز وجود دارد. جعل اثر انگشت، نه‌تنها به اعتماد عمومی آسیب می‌زند بلکه می‌تواند منجر به بروز جرایم سنگینی از جمله کلاهبرداری، جعل اسناد و تضییع حقوق افراد شود.

منظور از جعل اثر انگشت چیست؟

جعل اثر انگشت به معنای ساختن، تقلید کردن یا دستکاری اثر انگشت یک فرد به‌گونه‌ای است که ظاهراً واقعی به نظر برسد و بتوان از آن برای فریب دیگران یا جعل اسناد و مدارک استفاده کرد. به بیان دیگر، وقتی شخصی بدون اجازه صاحب اصلی اثر انگشت، آن را بازتولید یا جعل کند تا از آن برای مقاصد غیرقانونی بهره ببرد، مرتکب جرم جعل اثر انگشت شده است.

این عمل ممکن است به دو شکل انجام شود:

1. جعل فیزیکی اثر انگشت:
   یعنی فرد با استفاده از مواد مختلف (مانند چسب، سیلیکون، موم یا ژلاتین) تصویری یا قالبی از اثر انگشت واقعی تهیه کند و آن را روی سند، دستگاه حضور و غیاب، یا قفل اثر انگشتی به کار ببرد.

2. جعل دیجیتال اثر انگشت:
   در این روش، داده‌های بیومتریک مربوط به اثر انگشت از طریق نرم‌افزار یا هک سیستم‌ها دستکاری یا شبیه‌سازی می‌شود تا سیستم به اشتباه هویت شخص دیگری را تأیید کند.

در هر دو حالت، هدف اصلی فریب و سوء‌استفاده از اعتماد سیستم‌های شناسایی یا اشخاص دیگر است. از دید قانون، جعل اثر انگشت نوعی جعل سند و هویت محسوب می‌شود و همانند سایر اشکال جعل، دارای مجازات کیفری است.

روش های مرسوم جعل اثر انگشت چیست؟

روش های مرسوم جعل اثر انگشت شامل استفاده از موادی مانند رژ، خمیر بازی، ژلاتین، چسب، سیلیکون، گچ و یا ماسک های جعلی است. در این روش ها، اثر انگشت شخص دیگری که قصد تقلید از آن را دارید، بر روی سطح مناسبی کپی می شود و سپس با استفاده از مواد فوق، یک کپی جعلی از آن تهیه می شود. متداول ترین روش های ساخت اثر انگشت جعلی را برایتان شرح می دهیم.

جعل اثر انگشت دستگاه حضور و غیاب چگونه ممکن است؟

برای جعل اثر انگشت دستگاه حضور و غیاب، می توان از روش های مختلفی استفاده کرد. یکی از روش های رایج، استفاده از چاپگر اثر انگشت است که با استفاده از نرم افزار های مخصوص، می توان اثر انگشت یک فرد را دریافت و بر روی کارت حضور و غیاب چاپ کرد. اما، ساخت اثر انگشت جعلی برای دستگاه حضور و غیاب به دلیل پیچیدگی و سختی روش های تغییر اثر انگشت، به ندرت اتفاق می افتد . 

اثر انگشت الکترونیکی چیست و چه مزایایی دارد؟

اثر انگشت الکترونیکی یک فناوری بیومتریک است که الگوی منحصربه‌فرد برجستگی‌ها و فرو رفتگی‌های انگشت فرد را به‌صورت دیجیتال ثبت، ذخیره و برای احراز هویت در سامانه‌های مختلف به‌کار می‌گیرد. این روش به‌عنوان یکی از روش‌های معتبر تأیید هویت شناخته می‌شود و در کاربردهایی مانند کنترل دسترسی، احراز هویت بانکی، کنترل تردد پرسنل و خدمات دولتی به‌کار می‌رود.

مزایا

• افزایش امنیت: شناسایی مبتنی بر ویژگی‌های بیولوژیک، احتمال دسترسی غیرمجاز را نسبت به روش‌های مبتنی بر رمز یا کارت کاهش می‌دهد.

• سهولت و سرعت در استفاده: فرآیند احراز هویت معمولاً سریع و کاربرپسند است و نیازی به به‌خاطر سپردن رمز یا حمل کارت ندارد.

• کاهش هزینه‌های عملیاتی: با حذف یا کاهش استفاده از کارت‌ها و گذرواژه‌ها، هزینه‌های مدیریت هویت و نگهداری سیستم‌ها کاهش می‌یابد.

• قابلیت کاربرد در محیط‌های عمومی: مناسب برای استفاده در فرودگاه‌ها، بانک‌ها و دفاتر اداری به دلیل سرعت و اتوماسیون بالا.

• دقت بالای تشخیص: سامانه‌های مدرن می‌توانند الگوهای بیومتریک را با دقت بالا تطبیق دهند و خطای شناسایی را کاهش دهند.

• قابلیت تشخیص موارد مشکوک: ترکیب با مکانیزم‌های ضدجعل و «تشخیص زنده بودن» می‌تواند ریسک استفاده از نمونه‌های مصنوعی یا تقلیدی را کاهش دهد.

چطور میتوان اثر انگشت جعلی را تشخیص داد؟

• تشخیص زنده بودن (Liveness Detection)

  • سیستم‌های مدرن می‌کوشند از علائم زیستی زنده (حرکت، جریان خون، تغییرات حرارتی یا پاسخ پوستی) برای تشخیص نمونهٔ واقعی استفاده کنند. این روش‌ها نمونه‌های مرده یا مصنوعی را بهتر از نمونه‌های ساده رد می‌کنند.

• تحلیل بافت سطحی و سه‌بعدی

  • حسگرهای پیشرفته علاوه بر تصویر دو‌بعدی، عمق و بافت سطح را می‌سنجند؛ تفاوت بافت و عمق بین پوست طبیعی و مواد مصنوعی (مانند ژلاتین یا سیلیکون) معمولاً قابل تشخیص است.

• تطبیق جزئیات ریز (Minutiae + Quality Metrics)

  • بررسی دقیق ریزه‌کاری‌های الگو (نقاط پایان، انشعاب‌ها، الگوهای تصادفی) و سنجش کیفیت تصویر نشان می‌دهد نمونه‌های جعلی غالباً از نظر کیفیت یا تطابق جزئی معیوب‌اند.

• تحلیل الگوهای دینامیک تماس

  • سرعت و نحوهٔ قرارگیری انگشت، فشار و توزیع تماس هنگام لمس حسگر می‌تواند نشانگر واقعی بودن یا مصنوعی بودن نمونه باشد.

• تطبیق با سوابق و چندنمونه‌ای بودن

  • مقایسهٔ نمونهٔ جدید با چندین نمونهٔ پیشین صاحب ادعایی و سنجش ثبات الگو (ناهماهنگی شدید ممکن است نشانگر تقلب باشد).

• کنترل‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری حسگر

  • استفاده از حسگرها و فریمورهای مورد‌اعتماد که در برابر تصاویر چاپی، قالب‌های ساده و ورودی‌های دیجیتال مقاوم‌اند؛ به‌روزرسانی و ممیزی منظم تجهیزات.

• آزمون‌های میکروسکوپیک و فورنزیک (در موارد قضایی)

  • در پرونده‌های جنایی، کارشناسان فورنزیک با روش‌های تخصصی (مقایسهٔ دقیق رده‌ها و جزئیات، بررسی آسیب‌شناسی بافت) به نتیجه‌گیری می‌رسند؛ این‌گونه بررسی‌ها جنبهٔ تحقیقاتی و قضایی دارند.

• بررسی منبع و زنجیرهٔ نگهداری نمونه (Chain of Custody)

  • خصوصاً در محیط‌های قضایی یا حساس، حفظ و ثبت دقیق نحوهٔ جمع‌آوری، انتقال و نگهداری نمونه‌ها به تشخیص جعل یا دستکاری کمک می‌کند.

• کنترل‌های محیطی و آموزشی

  • قرار ندادن دستگاه‌ها در دسترس عمومی بدون نظارت، آموزش کارکنان برای شناسایی رفتارهای مشکوک و پاک‌سازی منظم سطوح حساس.

• استفاده از احراز هویت چندعاملی (MFA)

  • ترکیب بیومتریک با عامل‌های دیگر (رمز، کارت، رمز یک‌بار مصرف) احتمال موفقیت جعل را به‌طرز چشمگیری کاهش می‌دهد.

• آلارم‌گذاری و تحلیل رفتار ورود

  • سیستم‌های لاگ و تحلیل رفتار ورود (مثلاً تعداد شکست‌های متوالی، زمان‌بندی غیرطبیعی) می‌توانند نشانهٔ تلاش برای تقلب باشند و هشدار دهند.

• بازبینی دستی در موارد حساس

  • در پرونده‌های حساس یا مشکوک، تأیید انسانی و بررسی دستی توسط کارشناس را فراموش نکنید؛ اتکا صرف به خودکار همیشه کافی نیست.

مجازات جعل اثر انگشت در ایران چیست؟ حکم جعل اثر انگشت

در ایران، جعل اثر انگشت به عنوان یک جرم شناخته می شود و با مجازاتی سنگین همراه است. بر اساس قانون مجازات اسلامی، هر کسی که به هر نحوی به تغییر اثر انگشت دست بزند، به مجازات حبس از یک تا پنج سال و پرداخت جزای نقدی محکوم می‌شود. همچنین، در صورتی که ساخت اثر انگشت مصنوعی با هدف تقلب در معاملات مالی یا بانکی صورت گیرد، مجازات آن شخص تشدید خواهد شد.

نتیجه گیری

اثر انگشت به‌عنوان یک ابزار بیومتریک منحصربه‌فرد، نقش کلیدی در تأیید هویت افراد دارد و استفاده از فناوری‌های الکترونیکی آن امنیت، سرعت و دقت شناسایی را افزایش می‌دهد. با این حال، امکان جعل اثر انگشت وجود دارد و می‌تواند زمینه بروز جرایم مختلف را فراهم کند. ترکیب فناوری‌های پیشرفته شناسایی، احراز هویت چندعاملی و رعایت قوانین کیفری، بهترین راهکار برای استفاده امن و مؤثر از اثر انگشت و جلوگیری از سوءاستفاده است.